Zekat kimlere verilmez sorusu yeterli miktarda malı bulunan ve bu mal ile yoksulları da sevindirmek isteyen tüm Müslümanları yakından ilgilendiriyor. İslam aleminde ve bu dinin gerekliliklerinde zorunlu bir sadaka çeşidi olarak da nitelendirilen zekat maddi sıkıntılar yaşayan insanların içerisinde bulundukları zorlu koşulların hafifletilmesi için uygulanan bir ibadet türü olarak biliniyor.
Yardımlaşmayı, dayanışmayı her zaman önceleyen İslam dininde zekat oldukça önemseniyor. Bu önemsemeler sonucunda da zekat kimlere verilmez gibi kritik bilgiler içeren sorular dikkat çekiyor. Sizler de bu konu hakkında araştırmalar yapıyorsanız ve zekat kimlere verilmez konusu hakkında bilgilere ulaşmak istiyorsanız işte detaylar…
Bu Yazımızda Neler Var :
Zekat Kimlere Verilir Kimlere Verilmez?
Zekat İslam’da maddi imkanı yerinde olan Müslümanların malının belirli bir kısmını ihtiyaç sahipleriyle paylaşmasını ifade eden önemli bir ibadet şeklini oluşturuyor. Bu ibadet toplumdaki yardımlaşma bilincini güçlendirirken zengin ile fakir arasında bir nevi gönül bağı kurulmasına da vesile oluyor.
İslam dinindeki ibadetler içerisinde önemli bir yeri olan zekat hakkında sıklıkla zekat kimlere verilmez sorusu da soruluyor. Zekatın kimlere verilip verilemeyeceği konusu dini kaynaklar ve fıkhi değerlendirmeler doğrultusunda belirleniyor. Bu ibadetin malı arındıran ve paylaşma bilincini güçlendiren bir yön taşıdığı için gerçekten ihtiyaç sahibi olmayan yeterli maddi imkana sahip kişilere verilmesi uygun görülmüyor.
Öte yandan zekat kimlere verilmez denildiğinde zekat verecek olan kişinin bakmakla yükümlü olduğu kişilere de zekat veremeyeceği belirtiliyor. Tüm bu yönleri ile zekatın doğru kişilere ulaştırılması da ibadetin doğru şekilde gerçekleştirilmesi için kritik bir önem taşıyor. Bu sebeple de hem fıkhı görüşler eşliğinde hem de ayetler ve diyanet açıklamaları doğrultusunda zekat kimlere verilmez konusunun açıklanması önem kazanıyor.
Zekat Kimlere Verilmez Diyanet Açıklaması
Türkiye’de dini konularda en güvenilir başvuru kaynaklarından biri olarak görülen Diyanet İşleri Başkanlığı özellikle ibadetlerle ilgili meselelerde vatandaşların ilk danıştığı kurumların başında geliyor.
Zekat gibi hem maddi hem de manevi sorumluluk taşıyan bir ibadette hata yapma endişesi daha fazla hissedildiği için insanlar kulaktan dolma bilgiler yerine resmi ve sahih açıklamalara yönelmeyi tercih ederek zekat kimlere verilmez konusunun açıklık kazanmasını istiyor.
Bu noktada Din İşleri Yüksek Kurulu Tevbe Süresi 60. Ayeti referans alarak zekat verilebilecek kimseleri şu şekilde sıralıyor;
- Fakirler
- Miskinler
- Zekât toplamakla görevlendirilen memurlar
- Müellefe-i kulûb (kalpleri İslam’a ısındırılmak istenen kimseler)
- Hürriyetlerini elde etmeye çalışan köleler
- Borçlular
- Allah yolunda cihad edenler
- Yolda kalmış olanlar
O halde Diyanet İşleri Başkanlığı’na göre bunun dışında kalan insanlar zekat kimlere verilmez sorusunun cevabını oluşturuyor.
Zekat Kimlere Verilmez Ayet: Tevbe Süresi 60. Ayet
Kur’an-ı Kerim’de zekat kimlere verilmez sorusunda ve konusunda doğrudan bir ifade bulunmuyor. Ancak zekatın kimlere verileceğine dair Tevbe Suresi 60. ayette çok açık ifadeler yer alması Müslümanlar için oldukça açıklayıcı bir nitelik taşıyor. Ayette şöyle buyruluyor;
‘Zekât, ancak fakirler, miskinler, zekât toplamakla görevlendirilen memurlar, kalpleri İslam’a ısındırılmak istenenler, köleler, borçlular, Allah yolunda cihad edenler ve yolda kalmış olanlar içindir.’ (Tevbe Suresi, 9/60)
Müslümanlar için zekat kimlere verilmez ya da kimlere verilir sorusunun tek ışık kaynağı olan bu ayet oldukça net bilgileri içeriyor. Burada zekatın kimlere verilmeyeceği konusuna doğrudan değinilmemesi fıkhi yorumların getirilmesinin de önünü açıyor.
Fıkhi Yorumlara Göre Zekat Kimlere Verilmez?
Daha önce de bahsedildiği üzere zekat kimlere verilmez sorusunu net şekilde açıklayan bir ayet olmadığı için bu konu hakkında fıkhi yorumlar Müslümanlar için bir ışık oluyor. Tevbe suresi 60. Ayeti ve bazı hadis kaynaklarını referans alan Hanefi ve Şafi mezhebinin zekat kimlere verilmez konusu hakkındaki açıklamaları aşağıdaki tabloda bulunuyor;
| Zekat Kimlere Verilmez? | Hanefi Mezhebi | Şafii Mezhebi |
| Bakmakla yükümlü olunan kişiler | Ana, baba, büyük ana ve büyük babalara, oğul, oğlun çocukları, kız, kızın çocukları ve bunlardan doğan çocuklara, eşine zekat verilmez. | Kendi ana, baba, dede, nine, evlat ve torunlara zekat verilemez. Zengin kimse, deli veya sakat olan büyük çocuklarına da zekat payı ayıramaz. Ancak evli olup başka yerde oturan ve kendisine yetecek malı olmayan evlatlara, gelin, damat veya üvey anne/babaya verilebilir. |
| Zenginler | Asli ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan kişiye zekat verilmez. | Nisap miktarı malı ve parası olan zenginlere zekat verilmez. Ancak bazı durumlar hariç tutulur (zekat memuru, borçlu, Allah yolunda cihad eden vs.). |
| Gücü yettiği halde çalışmayanlar | – | Gücü yettiği halde tembellik eden, çalışmayanlara zekat verilmez. |
| Müslüman olmayanlar | Müslüman olmayanlara zekat verilemez. | Müslüman olmayanlara zekat verilemez. |
| Temyiz gücü olmayanlar | – | Çocuğa, deliye ve diyaneten sefih olan kişiye zekat verilemez ancak velilerine verilebilir. |
| Eşler | Eşine zekat verilmez. | Zengin kadın kocasına zekat verebilir, ancak Hanefi’ye göre eşler birbirine veremez. |
| Diğer özel durumlar | Babası zengin olan ergen olmamış çocuğa zekat verilmez. | Peygamberimizin ev halkı ve nesline zekat verilmez. Cami, okul, çeşme, yol, köprü gibi yerlere zekat verilmez. |
Elde edilen bilgilerle Hanefi ve Şafi mezheplerine göre zekat kimlere verilmez konusunun açıklamaları bu şekilde bulunuyor. Ancak genel olarak İslam dininde zekat kimlere verilmez sorusu şu şekilde de netleştirilebiliyor;
- Bir kimse zekatını kendi anne, baba, dede, nine, oğul veya torunlarına veremez, kadının fakir kocasına zekat vermesi de hukuki ve menfaat ortaklığı nedeniyle caiz değildir. Aynı şekilde koca da fakir karısına zekat veremez.
- Asli ihtiyaçlarından fazla nisab miktarı mala sahip olan zengine de zekat verilmez.
- Zekat verilecek kimse verilme anında zekat verilebilecek kişiler arasında olmalıdır. Sonradan ehliyeti kalksa bile zekatın tekrar verilmesi gerekmez.
- Zengin babaya sahip küçük çocuklar da zekat kimlere verilmez sorusunun cevabı niteliğindedir.
- Zekatın gayrimüslimlere verilemez. Çünkü zekat Müslümanların hakkıdır.
- Zekat verilecek kişi uzaklarda aranmamalıdır. Örneğin eğer varsa önce akrabanın fakir olanına zekat verilmedir. Bu sıralama da şu şekilde gerçekleştirilir; Erkek ve kız kardeşler, onların çocukları yani yeğenler, halalar, dayılar, amcalar, teyzeler ve onların çocukları. Daha sonra uzak akrabalar sıralamaya dahil edilir.
- Önce malın bulunduğu yer ve yakınındaki bölgelere zekat verilmesi gerekir. Uzak bölgelere doğrudan atlayarak zekat verilmez. Yalnızca uzak bölgede yaşayan akraba ise zekat verilebilir.
- Zekat sadece yoksullara da verilmez zekatı toplayanlar, müellefe, borçlular, yolda kalmışlar ve Allah yolunda hizmet edenlere de verilebilir.
Dinimize Göre Zekât Kimlere Verilir?
Yazı boyunca sıklıkla bahsedildiği üzere zekat kimlere verilmez sorusunun aksine zekatın kimlere verileceği konusu oldukça açık delilleri içeriyor. Bu konuda Tevbe Suresi 60. ayette net bilgiler bulunması Müslümanlar için bir ışık niteliği görüyor. Ayette zekat verilebilecek kişiler şu şekilde sıralanıyor;
- Fakirler
- Miskinler
- Zekat toplamakla görevli memurlar
- Muellefe-i kulub (kalpleri Islam’a ısındırılmak istenen kimseler)
- Hürriyetlerini elde etmeye çalışan köleler
- Borçlular
- Allah yolunda cihad edenler
- Yolda kalmış olanlar
Zekat Kimlere Verilir Aileden Zekat Verilebilecek Kişiler
Zekat kimlere verilebilir ya da zekat kimlere verilmez denildiğinde bu sorunun genellikle sorulma amacını aile içerisindeki dağılım oluşturuyor. İslam dinine gönül verilmiş Müslümanlar aile içerisinde zekatın kimlere verilebileceğini merak ediyor.
Zekat aile içerisinden bakmakla yükümlü olunan kimseye verilemiyor. Bu durumda da aile içerisinde zekat verilemeyecek kişiler şu şekilde sıralanıyor;
- Kendi anne ve babasına
- Kendi dede ve ninesine
- Kendi oğul ve torunlarına
- Fakir kocasına (kadın için)
- Fakir karısına (koca için)
Zekat Kimlere Verilir Akraba: Kardeşe Zekât Verilir mi?
Zekat kimlere verilir konusunda öncelikli olarak kişinin fakir akrabalarını gözetmesi uygun görülüyor. Bu akrabalar arasında kız ve erkek kardeşler de ekstra olarak öne çıkıyor. Eğer kardeşler maddi olarak yoksul sayılabilecek durumda ise zekat verecek kişinin önceliği bizzat onlara yönelmesi bekleniyor.
İslam dini açısından kişinin bakmakla yükümlü olduğu kişiler arasında kardeşler yer almadığı için ihtiyaç durumunda kardeşlere zekat vermek hem doğru hem de sevap kazandıran bir uygulama olarak kabul ediliyor. Böylece hem aile içi dayanışma güçleniyor hem de zekatın amacına uygun şekilde kullanılmasına katkı sağlanmış oluyor.
Zekat Nelerden Verilir? Zekat Verilen Mallar
Zekat kimlere verilmez konusunda açıklığa kavuşan ESQ Magazin okuyucuları için bir de zekat verilmesi gereken mallar sıralaması yapmak gerekiyor. Çünkü okuyucuların bir çoğu zekatın hangi mallara bağlı olarak verilmesi gerektiği konusu da merak ediyor. O halde aşağıdaki tabloda zekat verilen mallar bulunuyor;
| Zekat Verilecek Malın Türü | Nisap Şartı | Zekat Sekli / Oranı |
| Altın | 80,18 gram | Nisap miktarına ulaşınca 1/40 (%2,5), külçe veya takı fark etmez |
| Gümüş | 561 gram | Nisap miktarına ulaşınca 1/40 (%2,5), takı veya kap kacak dahil |
| Ticaret Malları | Altın veya gümüş değeri | Nisap miktarına ulaşınca 1/40 (%2,5) değer üzerinden |
| Paralar | Nisap toplamı | Nisap miktarına ulaşınca 1/40 (%2,5) değer üzerinden |
| Develer | 5 deve ve üzeri | Sayıya göre değişen dişi deve zekatı |
| Sığırlar | 30 sığır ve üzeri | Sayıya göre değişen yaşına giren dana zekatı |
| Koyun & Keçiler | 40 hayvan ve üzeri | Sayıya göre değişen koyun/keçi zekatı |
| Toprak Ürünleri | 1000 kg | Doğal sulamada 1/10, is gücüyle sulamada 1/20 |
| Alacaklar | Nisap miktarı | Kuvvetli, orta ve zayıf alacaklarda 1/40 (%2,5) üzerinden |
Zekat Kimlere Verilmez Konusu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Zekat kimlere verilmez konusu Müslümanları yakından ilgilendiriyor. İslam dininde oldukça önemli görülen bu ibadet çoğu zaman nefse zor gelen ibadetler içerisinde sayılıyor. Fakat Müslümanlar zekat vermenin her zaman malı arttıracağına inanıyor. Konu bu kadar önemli olunca da hakkında sorulan sorular da artıyor;
1- Hangi Kişilere Zekât Verilmez?
Zekat kendi anne, baba, dede, nine, oğul veya torunlarına, kadının fakir kocasına ya da kocanın fakir karısına verilemez. Aynı şekilde asli ihtiyaçlarından fazla mala sahip zenginlere ve gayrimüslimlere de verilmez. Zekat verilecek kişinin verilme anında ehliyetli olması gerekir. Küçük çocuklar ve zengin babaya sahip çocuklara zekat verilmez.
2- Aile İçinde Zekât Kimlere Verilir?
Akrabalar içerisinde zekat erkek ve kız kardeşlere, onların çocukları yani yeğenlere, halalara, dayılara, amcalara, teyzelere ve onların çocuklarına verilebiliyor. Bunun dışında uzak akrabalara da zekat vermek uygun görülüyor.
3- Kardeş Kardeşe Zekât Verilir mi?
İslam dininde kardeş kardeşe zekat verebiliyor. Hatta eğer kardeşi zekat verilebilecek bir yoksulluktaysa önceliği ona vermesi bekleniyor. Daha sonra uzak akrabalara bakması icap ediyor.
Bir Cevap Yaz
